Bạn đã biết gì về tài khoản vốn đầu tư trực tiếp. Để thực hiện hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam hay doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và nhà đầu tư nước ngoài tham gia hợp đồng hợp tác kinh doanh thì cần mở tài khoản vốn đầu tư trực tiếp bằng ngoại tệ hoặc bằng đồng Việt Nam tại một ngân hàng được phép để thực hiện các giao dịch thu và chi theo quy định. Hãy cùng Sun East Law tìm hiểu về vấn đề này nhé!
I. NỘI DUNG
Theo quy định của pháp luật hiện hành, tài khoản đầu tư trực tiếp là tài khoản thanh toán bằng ngoại tệ hoặc bằng đồng Việt Nam được mở tại ngân hàng được phép nhằm thực hiện các giao dịch thu, chi liên quan đến hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam.
Nói cách khác, đây là “kênh chính thức” mà pháp luật yêu cầu sử dụng để kiểm soát dòng tiền đầu tư nước ngoài vào và ra khỏi Việt Nam. Các quy định liên quan hiện nay chủ yếu được điều chỉnh bởi Pháp lệnh Ngoại hối, Luật Đầu tư 2020, Thông tư 06/2019/TT-NHNN và Thông tư 03/2024/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước. Đặc biệt, Điều 5 Thông tư 06/2019/TT-NHNN quy định rất rõ rằng các giao dịch thu, chi liên quan đến hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam “phải” thực hiện thông qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp. Điều này cho thấy việc sử dụng DICA không chỉ đơn thuần là “khuyến khích” hay “nên thực hiện”, mà về nguyên tắc là cơ chế bắt buộc trong quản lý ngoại hối đối với đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.
Thông qua DICA, Nhà nước kiểm soát toàn bộ dòng tiền liên quan đến hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài, bao gồm góp vốn đầu tư, nhận vốn đầu tư, thanh toán chuyển nhượng vốn, nhận tiền chuyển nhượng vốn, chia lợi nhuận, chuyển lợi nhuận ra nước ngoài, giảm vốn đầu tư hoặc chuyển vốn đầu tư ra nước ngoài khi chấm dứt hoạt động đầu tư. Đây chính là điểm quan trọng mà doanh nghiệp cần hiểu đúng: pháp luật Việt Nam hiện nay không chỉ quản lý “quyền sở hữu vốn”, mà còn quản lý “dòng tiền đầu tư”. Điều này giải thích vì sao trong rất nhiều trường hợp, dù giao dịch chuyển nhượng vốn diễn ra giữa các chủ thể nước ngoài với nhau, nhưng khi phần vốn được chuyển nhượng nằm trong doanh nghiệp FDI tại Việt Nam thì giao dịch đó vẫn thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật ngoại hối Việt Nam.
Ví dụ, một công ty Thái Lan sở hữu phần vốn trong doanh nghiệp tại Việt Nam và sau đó chuyển nhượng phần vốn này cho cá nhân Singapore hoặc Hàn Quốc. Nhiều người cho rằng vì bên bán và bên mua đều là chủ thể nước ngoài nên các bên có thể thanh toán hoàn toàn ở nước ngoài mà không cần liên quan đến hệ thống ngân hàng tại Việt Nam. Xét riêng dưới góc độ dân sự, cách hiểu này không hoàn toàn vô lý. Tuy nhiên, dưới góc độ quản lý ngoại hối, đây vẫn là giao dịch liên quan đến hoạt động đầu tư trực tiếp tại Việt Nam nên về nguyên tắc, dòng tiền vẫn nên đi qua cơ chế DICA để bảo đảm tính hợp pháp và khả năng giải trình sau này.
Trên thực tế, rất nhiều ngân hàng hiện nay khi xử lý hồ sơ chuyển lợi nhuận, chuyển vốn đầu tư hoặc giao dịch ngoại hối của doanh nghiệp FDI đều yêu cầu doanh nghiệp chứng minh dòng tiền đầu tư trước đó đã được thực hiện đúng thông qua DICA. Nếu doanh nghiệp góp vốn hoặc chuyển nhượng vốn không đúng cơ chế ngoại hối, rủi ro có thể không phát sinh ngay lập tức nhưng về lâu dài sẽ gây rất nhiều khó khăn khi làm việc với ngân hàng, cơ quan thuế hoặc cơ quan quản lý ngoại hối. Đây cũng là lý do vì sao trong thực tiễn tư vấn đầu tư nước ngoài, việc thiết lập đúng cấu trúc tài khoản ngay từ đầu được xem là vấn đề cực kỳ quan trọng.
Một nhầm lẫn rất phổ biến khác hiện nay là nhiều doanh nghiệp cho rằng mỗi nhà đầu tư nước ngoài phải có một tài khoản đầu tư trực tiếp riêng. Thực tế, trong đa số trường hợp, DICA thường được mở đứng tên chính doanh nghiệp FDI tại Việt Nam chứ không đứng tên từng thành viên hoặc từng cổ đông nước ngoài riêng lẻ. Ví dụ, một công ty tại Việt Nam có một thành viên Việt Nam sở hữu 60% vốn điều lệ và hai nhà đầu tư nước ngoài sở hữu 40% vốn còn lại thì thông thường doanh nghiệp chỉ có một DICA đứng tên chính công ty Việt Nam để phục vụ toàn bộ hoạt động đầu tư nước ngoài của doanh nghiệp.
Điều này có nghĩa rằng không phải mỗi cá nhân nước ngoài đều phải mở một DICA riêng. Đây cũng là lý do doanh nghiệp cần phân biệt rất rõ giữa “tài khoản vốn đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp” với “tài khoản cá nhân của nhà đầu tư nước ngoài”. Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn quen gọi DICA là “tài khoản góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài”, dẫn đến hiểu nhầm rằng tài khoản này thuộc riêng từng thành viên góp vốn. Chính cách hiểu chưa chính xác này khiến nhiều doanh nghiệp gặp lúng túng khi thay đổi thành viên nước ngoài hoặc khi thực hiện chuyển nhượng vốn.
Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần lưu ý rằng DICA không phải là tài khoản thanh toán thông thường và không được sử dụng tùy tiện cho các giao dịch thương mại hàng ngày. Đây là loại tài khoản có tính chất đặc thù về ngoại hối và chỉ được sử dụng cho các giao dịch liên quan trực tiếp đến hoạt động đầu tư nước ngoài. Nói cách khác, doanh nghiệp không nên sử dụng DICA để thanh toán tiền hàng, thanh toán chi phí thương mại thông thường hoặc các hoạt động vận hành không liên quan đến đầu tư trực tiếp nước ngoài.
II. KẾT LUẬN
Có thể thấy rằng, tài khoản đầu tư trực tiếp không đơn thuần chỉ là một tài khoản ngân hàng phục vụ hoạt động thanh toán, mà thực chất là cơ chế quản lý ngoại hối đặc thù đối với hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam. Thông qua DICA, Nhà nước kiểm soát toàn bộ dòng tiền liên quan đến hoạt động đầu tư, từ giai đoạn góp vốn ban đầu, chuyển nhượng vốn, chia lợi nhuận cho đến chuyển lợi nhuận và vốn đầu tư ra nước ngoài.
Trong bối cảnh hoạt động đầu tư nước ngoài tại Việt Nam ngày càng phát triển và cơ chế quản lý ngoại hối ngày càng được áp dụng chặt chẽ hơn, việc hiểu đúng và sử dụng đúng DICA có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với mọi doanh nghiệp FDI. Chính vì vậy, doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng việc xây dựng đúng cấu trúc đầu tư, lựa chọn đúng loại tài khoản và thực hiện đúng cơ chế thanh toán ngay từ đầu. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật mà còn giúp bảo vệ tính hợp pháp của dòng tiền đầu tư, hạn chế tối đa các rủi ro khi làm việc với ngân hàng, cơ quan thuế hoặc cơ quan quản lý ngoại hối, đồng thời tạo nền tảng ổn định và an toàn cho quá trình vận hành lâu dài của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam.
