I. HỘ KINH DOANH KINH DOANH QUÁN ĂN CÓ PHẢI XIN GIẤY CHỨNG NHẬN VỆ SINH AN TOÀN THỰC PHẨM ?
Câu trả lời: Không phải mọi hộ kinh doanh quán ăn đều bắt buộc phải xin Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (Giấy chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm)
Theo khoản 1 Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ thuộc trường hợp không phải cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Đặc biệt, khoản 10 Điều 3 Nghị định này (hướng dẫn bởi Công văn số 3109/BCT-KHCN năm 2018) xác định cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ bao gồm cơ sở do cá nhân, nhóm cá nhân, hộ gia đình thực hiện đăng ký hộ kinh doanh và cơ sở không được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp theo quy định.
Như vậy, đối với cá nhân tổ chức hoạt động kinh doanh quán ăn dưới hình thức hộ kinh doanh, nếu đáp ứng đúng đặc điểm pháp lý của cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ thì thuộc trường hợp không phải xin Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.
Lưu ý: quy định trên được áp dụng tại thời điểm tháng 11/2026 theo Nghị quyết số 15/2026/NQ-CP. Theo đó, tạm ngưng hiệu lực Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP cho đến khi Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và Nghị định hướng dẫn Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) có hiệu lực thi hành. Trong thời gian tạm ngưng hiệu lực, Nghị định số 15/2018/NĐ-CP tiếp tục có hiệu lực.
II. TRƯỜNG HỢP CỤ THỂ HKD KHÔNG CẦN XIN GIẤY CHỨNG NHẬN VỆ SINH AN TOÀN THỰC PHẨM ?
Không phải cứ có hoạt động chế biến, kinh doanh đồ ăn là bắt buộc phải xin giấy chứng nhận. Pháp luật đã xác định cụ thể những nhóm cơ sở không thuộc diện cấp giấy,căn cứ theo khoản 1 Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, các trường hợp được miễn bao gồm:
1. HKD quán ăn gia đình, quán cơm bình dân
Đối với các mô hình như quán cơm bình dân, quán bún, phở, quán ăn sáng, quán ăn gia đình hoặc cửa hàng đồ ăn chế biến sẵn, chủ cơ sở thường lựa chọn đăng ký hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh. Nếu cơ sở thuộc phạm vi cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ theo khoản 10 Điều 3 Nghị định 15/2018/NĐ-CP thì được miễn Giấy chứng nhận theo điểm d khoản 1 Điều 12. Điều quan trọng là cần xác định đúng chủ thể kinh doanh và loại hình hoạt động, không chỉ dựa vào diện tích cửa hàng hoặc số lượng bàn ghế để kết luận cơ sở có quy mô nhỏ.
Ví dụ:
- Cá nhân đăng ký hộ kinh doanh để mở quán cơm gia đình, trực tiếp chế biến và phục vụ khách hàng.
- Hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh quán bún, phở tại địa điểm cố định.
- Cá nhân đăng ký hộ kinh doanh bán đồ ăn sáng, đồ ăn chế biến tại cửa hàng.
Các trường hợp trên có cơ sở để xác định thuộc nhóm kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ và áp dụng quy định miễn giấy chứng nhận nếu đáp ứng đúng điều kiện pháp lý tương ứng.
2. HKD bán thức ăn đường phố
Theo khoản 26 Điều 2 Luật An toàn thực phẩm 2010, thức ăn đường phố là thực phẩm được chế biến để ăn, uống ngay và được bán thông qua hình thức bán rong, bày bán trên đường phố, nơi công cộng hoặc những địa điểm tương tự.
Ví dụ:
- Xe bán bánh mì, xôi, bánh bao.
- Quầy bán đồ ăn sáng tại khu vực công cộng.
- Xe bán đồ ăn vặt, thức ăn chế biến sẵn để khách sử dụng ngay.
Theo điểm i khoản 1 Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố không thuộc diện cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP
3. Cơ sở chỉ kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn
Trên thực tế, nhiều người lầm tưởng rằng nếu thuộc trường hợp được miễn Giấy chứng nhận ATTP thì có thể tự do kinh doanh mà không cần đáp ứng bất kỳ yêu cầu nào về vệ sinh thực phẩm. Khoản 2 Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP quy định các cơ sở không thuộc diện cấp Giấy chứng nhận vẫn phải tuân thủ các yêu cầu về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm tương ứng. Đối với quán ăn, các yêu cầu quan trọng được quy định tại Luật An toàn thực phẩm 2010, đặc biệt là Điều 19 và các Điều 28, 29, 30.
1. Bảo đảm điều kiện về địa điểm và khu vực chế biến
Theo Điều 19 và Điều 28 Luật An toàn thực phẩm, cơ sở cần bảo đảm:
- Khu vực chế biến có diện tích và cách bố trí phù hợp với hoạt động kinh doanh.
- Bếp ăn được bố trí để tránh nhiễm chéo giữa thực phẩm sống và thực phẩm đã chế biến.
- Có đủ nước đạt quy chuẩn kỹ thuật phục vụ hoạt động chế biến.
- Khu vực chế biến, khu vực ăn uống phải được vệ sinh thường xuyên.
- Có biện pháp ngăn ngừa côn trùng và động vật gây hại.
- Cống rãnh, khu vực thu gom chất thải phải bảo đảm vệ sinh.
2. Bảo đảm an toàn đối với nguyên liệu thực phẩm
Theo Điều 26 Luật An toàn thực phẩm, nguyên liệu dùng để chế biến phải:
- Có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.
- Còn thời hạn sử dụng.
- Bảo đảm chất lượng và an toàn thực phẩm.
- Được bảo quản đúng điều kiện phù hợp với từng loại nguyên liệu.
Cần lưu giữ hóa đơn mua hàng, chứng từ hoặc thông tin từ nhà cung cấp để có căn cứ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu khi cần thiết. Đặc biệt, không nên sử dụng thực phẩm ôi thiu, hết hạn sử dụng, không rõ nguồn gốc hoặc nguyên liệu có dấu hiệu biến chất để chế biến món ăn.
3. Bảo đảm an toàn đối với dụng cụ và thiết bị chế biến
Theo quy định về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm, dụng cụ chế biến, bảo quản và phục vụ ăn uống phải được vệ sinh, sử dụng đúng mục đích.
Một số yêu cầu thực tế gồm:
- Dao, thớt sử dụng cho thực phẩm sống và thực phẩm chín cần được phân biệt.
- Bát, đĩa, thìa, đũa phải được rửa sạch và bảo quản hợp vệ sinh.
- Thiết bị bảo quản thực phẩm phải phù hợp với từng loại nguyên liệu.
- Dụng cụ chứa đựng thực phẩm không được gây ô nhiễm hoặc thôi nhiễm vào thực phẩm.
- Thùng rác phải có nắp đậy và được thu gom thường xuyên.
IV. KẾT LUẬN
Pháp luật hiện hành không bắt buộc tất cả hộ kinh doanh quán ăn phải xin Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Theo khoản 10 Điều 3 và điểm d khoản 1 Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, bao gồm cơ sở do cá nhân, nhóm cá nhân, hộ gia đình thực hiện đăng ký hộ kinh doanh, thuộc trường hợp không phải cấp Giấy chứng nhận này.
Tuy nhiên, được miễn giấy chứng nhận không có nghĩa là được miễn trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm. Chủ cơ sở vẫn phải duy trì các điều kiện vệ sinh, kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, bảo quản thực phẩm và bảo đảm sức khỏe, kiến thức, thực hành của người trực tiếp chế biến theo quy định. Đặc biệt, trong bối cảnh các quy định về an toàn thực phẩm có sự thay đổi trong năm 2026, việc xác định đúng văn bản đang có hiệu lực và đúng loại hình kinh doanh sẽ giúp cá nhân tránh thực hiện thủ tục không cần thiết, đồng thời hạn chế nguy cơ vi phạm pháp luật.
V. CÁC CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
1. Hộ kinh doanh quán ăn có đăng ký kinh doanh rồi có cần xin thêm giấy chứng nhận ATTP không?
Không phải trong mọi trường hợp. Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh và Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP là hai loại giấy tờ có mục đích khác nhau. Tuy nhiên, nếu hộ kinh doanh thuộc đối tượng kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ theo khoản 10 Điều 3 Nghị định 15/2018/NĐ-CP thì được miễn Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP theo điểm d khoản 1 Điều 12.
2. Quán ăn có địa điểm cố định có được miễn Giấy chứng nhận ATTP không?
Có thể được miễn. Việc có địa điểm kinh doanh cố định không đồng nghĩa với việc bắt buộc phải xin giấy chứng nhận. Nếu cơ sở hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh và đáp ứng đặc điểm của cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ thì có cơ sở áp dụng trường hợp miễn theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP. Cần phân biệt trường hợp này với cơ sở kinh doanh thực phẩm không có địa điểm cố định, vốn là một trường hợp miễn riêng tại điểm b khoản 1 Điều 12.
3. Quán ăn nhỏ không có Giấy chứng nhận ATTP có bị xử phạt không?
Không thể xử phạt chỉ vì cơ sở không có Giấy chứng nhận nếu cơ sở thuộc trường hợp được miễn theo quy định. Tuy nhiên, nếu cơ sở thuộc diện bắt buộc phải có giấy mà vẫn hoạt động khi chưa được cấp, hoặc không đáp ứng các điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm thì vẫn có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.
4. Được miễn giấy chứng nhận có cần chuẩn bị hồ sơ chứng minh điều kiện ATTP không?
Cần phân biệt giữa hồ sơ xin cấp giấy và tài liệu phục vụ việc chứng minh, kiểm soát điều kiện kinh doanh. Nếu thuộc diện miễn, cơ sở không phải nộp hồ sơ xin cấp Giấy chứng nhận chỉ để được xác nhận miễn. Tuy nhiên, chủ hộ nên lưu giữ tài liệu về nguồn gốc thực phẩm, nhà cung cấp và các thông tin liên quan đến hoạt động kinh doanh để phục vụ công tác kiểm tra khi cần thiết.
5. Hộ kinh doanh bán đồ ăn mang đi có cần xin giấy chứng nhận ATTP?
Tùy thuộc vào loại hình hoạt động thực tế. Nếu thuộc trường hợp kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ hoặc kinh doanh thức ăn đường phố theo quy định tại Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP thì có thể được miễn giấy chứng nhận. Việc chỉ bán mang đi không tự động làm phát sinh trường hợp miễn. Cần xem xét cách thức tổ chức hoạt động, chủ thể kinh doanh và loại thực phẩm được cung cấp.
